شب قدر؛ شبی برای شناخت هندسه وجودی انسان

شب قدر، از مباحث بسیار مهم در زندگی انسان است و هدف آن است که در چنین شبی انسان، هندسه وجودی خود را بشناسد. قدر به معنای تقدیر و اندازه گیری است و در چنین شبی انسان باید علاوه بر اعمال عبادی، ساعتی به تفکر بنشیند، بلکه قدر خود را بیابد و قیمت خود را بشناسد.

امیرالمؤمنین(ع) در خصوص قدر و قیمت انسان فرموده اند: «انّه لیس لانفسکم ثمن الا الجنّه، فَلا تبیعوها الا بها» یعنی به درستی که برای جان های شما قدر و قیمتی نیست مگر به اندازه بهشت، پس حواستان باشد که آن را به کمتر از این قیمت نفروشید!

بهای جان انسان خیلی گران بهاست و اگر انسان قدر و قیمت خود را بشناسد خدای متعال که خود خالق انسان است در عین حال بهترین خریدار است، چنانکه در سوره توبه آیه 111 آمده است: «إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَی مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُم بأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ، بی تردید خدا از مؤمنان جان ها و مال هایشان را می خرد و به آن ها بهشت را عطا می کند» و در حقیقت سخن امیرالمؤمنین علی(ع) اشاره به همین آیه شریفه دارد که اگر انسان با ایمان باشد، خود را ارزان نمی فروشد و می داند که هیچ کس جز خدا ارزش او را نمی داند و این خداست که حاضر است انسان را به بالاترین قیمت بخرد، پس چرا تا وقتی خریداری مثل خدا وجود دارد انسان به دیگران رجوع کند، بهترین خریدار انسان خداست و اگر انسان با او آشتی کند و با او پیمان ببندد که اوامرش را اطاعت خواهد کرد، خدا هم نمی گذارد بهای جانش هدر رود و یا ارزان فروخته شود بلکه به بالاترین قیمت یعنی در ازای بهشت می خرد و لذا تفکر در شب قدر برای درک همین معانی است که از فرصت پدید آمده برای بازسازی خودش استفاده کند و مقدرات لااقل یک سالش را در پرتو عنایت الهی به نحو احسن تأمین کند. (1)

نزول قرآن در شب قدر

در شب قدر خداوند متعال لطف و عنایتش را در حق بشر به حد اعلی رساند و قرآن کریم را برای تأمین سعادت انسان به عنوان نسخه حیات بخش عملی او نازل کرد. امام خمینی(ره) در بیان اهمیت این موضوع می فرمایند: «در ماه مبارک رمضان قضیه ای اتفاق افتاد که ابعاد و ماهیت آن تا ابد برای امثال ما در ابهام مانده است و آن نزول قرآن است، نزول قرآن بر قلب رسول الله(ص) در لیلة القدر.»

حضرت امام خمینی(ره) از فرصت ماه رمضان حداکثر استفاده را می کردند به طوری که پیوسته مشغول دعا و ذکر و تلاوت قرآن و اعمال مخصوص این ماه بودند تا خود را برای درک لیلة القدر آماده کنند.

ماه رمضان، ماه ضیافت الهی است و خدای متعال در این ماه از پیامبر اکرم(ص) ضیافت کرد به نزول قرآن چراکه فرموده است: «شَهْرُ رَمَضانْ الَّذی اُنزلَ فیهِ القُرآن» یعنی معرفی ماه رمضان را قبل از آنکه به ماه روزه و صیام مطرح کند به نزول قرآن مطرح می کند و در سوره قدر نیز می فرماید: «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» که از جمع بندی این آیات نتیجه می گیریم که قرآن کریم در شب قدر نازل شده و شب قدر نیز در ماه رمضان است، ولی اینکه چه شبی از ماه رمضان شب قدر است در قرآن به آن اشاره ای نشده و تنها در بیان اخبار و روایات آمده است که شب های نوزدهم، بیست ویک و بیست وسوم شب های قدر هستند و بیشتر هم شب بیست و سوم مطرح است. البته روایات اهل سنت بیشتر شب بیست و هفتم ماه رمضان را مطرح می کنند و احیای آن شب نیز مستحب است. (2)

در شب قدر، انسان باید هندسه وجودی خودش را بشناسد و قدر و قیمت خود را بفهمد چون شب نزول قرآن است، پس ما باید قدر قرآن را هم بفهمیم و بشناسیم و آنگاه که ارزش آن را فهمیدیم آن را بالای سرمان بگذاریم و خدا را به حق اولیائش و اسمای مقدسی که در این کتاب از آن ها یاد شده قسم می دهیم که با خدا پیمان می بیندیم و تقاضا می کنیم که ما را جزو آزادشدگان از دوزخ قرار دهد.

تعهد به قرآن و عترت در شب قدر

قرآن کریم وظیفه تبیین آیات قرآن را بر عهده پیامبر اکرم(ص) گذاشته است آنجا که در آیه 44 سوره مبارکه نحل می فرماید: «وَأَنزَلْنَا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ» پیامبر اکرم (ص) نیز در طول 23 سال رسالت خود، آیات قرآن را برای مردم تلاوت و تبیین کردند و ادامه آن را به اهل بیت عصمت و طهارت سپردند تا مبادا امت دچار گمراهی شوند ولذا در حدیث مشهور «ثقلین» فرمودند: «إنّی تارِکُ فیکمُ الثَّقَلین کتابَ الله و عِترَتی أهل بیتی ما إن تَمسَّکتم بهما لَنْ تَضلّوا أبدا ولن یَفتَرِقا حتَّی یَرِدا علی الحَوض» یعنی من در میان شما دو چیز گران بها را باقی می گذارم کتاب خدا و عترتم و اهل بیتم تا مادامی که به این دو تمسک داشته باشید گمراه نمی شوید و قرآن و عترت هم هیچگاه از هم جدا نمی شوند تا وقتی در حوض کوثر بر من وارد شوند.

حدیث ثقلین به اسناد مختلف مورد اتفاق شیعه و سنی است و متواتر نقل شده است و به خوبی جایگاه قرآن و اهل بیت(ع) را بیان کرده است. بنابراین مهمترین کارها در شب قدر باید شناخت خود که منجر به شناخت خدا می شود، باشد و لذا فرمود: «مَنْ عَرَفَ نَفْسَه فَقَدْ عَرَفَ رَبّه» و حالا که این انسان خود را شناخت و می خواهد بنده خدا باشد، خدا نسخه عملی او را تحت عنوان کتابی به نام «قرآن» عنایت کرده است و پیامبر و اهل بیت او را هم که راسخون در علم هستند، مبین قرآن و مفسر قرآن و تأویل کنندگان قرآن قرار داده است و شب قدر وقتی قدرش درست ادا می شود که ما متعهد شویم قرآن و عترت را پشت سر قرار ندهیم، بلکه بالای سرمان قرار دهیم و با خدا آشتی کنیم و میهمان خوبی برای پروردگار باشیم و در شب قدر و نزول قرآن که ملائکه الله بر زمین می آیند و به مؤمنان سلام می کنند ما هم در شمار آنان باشیم.

منابع:

1. شب قدر، شهید بهشتی

2. ضیافت الله و شب قدر، برگرفته از آثار امام خمینی(ره)

انتهای پیام